Deel 1: 

Chirurgische technieken in ontwikkeling

Dr. Stijn van Esser (chirurg, Reinier de Graaf-LUMC) opende het inhoudelijke programma met een overzicht van de nieuwste ontwikkelingen in de chirurgische techniek voor slokdarmkanker. De operatieve zorg in de regio blijft zich verder verfijnen.

Betere medicijnen voor slokdarmkanker

Dr. Arjan Verschoor (internist-oncoloog, Reinier de Graaf) nam het publiek mee door het steeds complexer wordende behandellandschap van slokdarmkanker. Hij begon bij de standaardbehandeling met chemoradiatie gevolgd door een operatie (nog altijd een goede optie) en besprak een reeks actuele ontwikkelingen zoals actief waakzaam wachten na chemoradiatie, chemotherapie rondom een operatie (FLOT-kuren), en de inzet van immuuntherapie in de palliatieve setting.

Protonenbestraling

Dr. Yvonne Klaver (radiotherapeut, LUMC en Holland Protonen Centrum) gaf een toelichting op protonenbestraling als alternatieve bestralingstechniek bij slokdarmkanker, waarbij minder omgevingsschade aan omliggende weefsels optreedt.

Over OncoWest

In het regionaal oncologienetwerk OncoWest werken zes ziekenhuizen samen aan de beste kankerzorg dichtbij de patiënt: Alrijne, Groene Hart Ziekenhuis, HagaZiekenhuis, Haaglanden Medisch Centrum, LUMC en Reinier de Graaf. Alle patiënten in de regio die in aanmerking komen voor de complexe buismaagoperatie worden geopereerd in het LUMC in Leiden. Voor de voorbehandelingen met chemotherapie en/of bestraling kan de patiënt vaak terecht in het eigen ziekenhuis in de buurt.

Deel 2: 

Dr. Jan-Willem Dekker (oncologisch chirurg Reinier de Graaf) leidde het tweede programma gedeelte. 

Endoscopische detectie en behandeling van vroegcarcinomen

Dr. Elmer Hoekstra (MDL-arts, HagaZiekenhuis) gaf uitleg over het belang van vroege opsporing van slokdarmkanker, met name via surveillance bij patiënten met een Barrettslokdarm. Vroeg ontdekte tumoren kennen een 5-jaarsoverleving van meer dan 99%, tegenover slechts 15% bij gevorderde tumoren. Dat maakt surveillance cruciaal.

De nieuwe richtlijn onderscheidt patiënten op basis van risico (laag, matig en hoog), waarbij de Barrettlengte (M-score) en de aan- of afwezigheid van dysplasie bepalend zijn voor welk type follow-up passend is. Hoog-risico patiënten (met dysplasie of een Barrettlengte >10 cm) worden verwezen naar gespecialiseerde Barrett Expert Centra, waaronder het HagaZiekenhuis.

Vroegcarcinomen kunnen endoscopisch worden behandeld: via endoscopische mucosectomie (EMR), endoscopische submucosale dissectie (ESD) of radiofrequente ablatie (RFA), waarmee het Barrett-slijmvlies wordt weggebrand. Deze minimaal invasieve technieken maken een zware operatie in veel gevallen overbodig.

Klachten bij een buismaag

Dr. Kirill Basiliya (MDL-arts, LUMC) belichtte de functionele klachten die veel patiënten na een buismaagoperatie ervaren. Uit de POCOP-studie blijkt dat maar liefst 70% van de patiënten binnen de eerste drie maanden na de operatie ernstige functionele klachten heeft. De meest voorkomende zijn:

• Zuurbranden (reflux): treft 60–80% van de patiënten. Door het ontbreken van de normale sluitspier en de veranderde anatomie stromen  sappen van de spijsvertering makkelijker terug. Aanpassing van eetgewoonten en maagzuurremmers vormen de pijlers van behandeling.
• Passageklachten (dysfagie): bij zo’n 40% van de patiënten, vaak door een naadstenose (vernauwing op de verbinding slokdarm–buismaag). Dit kan goed behandeld worden via endoscopische dilatatie (oprekken) of in sommige gevallen zelfdilatatie.
• Vol gevoel (vertraagde maagontlediging): ook bij 40% aanwezig, mede door zenuwletsel tijdens de operatie. Kleine, frequente maaltijden en eventueel maagmotiliteitsmiddelen helpen.
• Dumping: bij 50% van de patiënten, waarbij voedsel te snel in de dunne darm terechtkomt en klachten als buikkrampen, diarree, hartkloppingen en duizeligheid veroorzaakt. Klachten verbeteren in de meeste gevallen binnen 12 weken.

De aanpassing van het eetpatroon (kleine porties, langzaam eten, meerdere eetmomenten per dag) is in vrijwel alle gevallen de belangrijkste maatregel. De klachten nemen doorgaans af in de loop van het eerste jaar.

Het symposium bracht professionals uit verschillende disciplines bijeen met één gezamenlijk doel: kennis delen, van elkaar leren en samen vooruitkijken naar de toekomst van de borstkankerzorg. In een tijd waarin innovatie en samenwerking steeds belangrijker worden, stond deze avond volledig in het teken van verbinding tussen specialismen.

Inspirerende aftrap

De avond werd geopend door Marieke Straver (HMC), die het belang van regionale samenwerking in de oncologische zorg benadrukte. Aansluitend verzorgde prof. dr. Anne Marie Weggelaar (MCM) de gastlezing “Samen Leren Innoveren”, waarin zij inging op hoe gezamenlijke leerprocessen bijdragen aan duurzame innovatie binnen de zorg.

Internationale ontwikkelingen en integrale zorg

Internist-oncologen Rianne Oosterkamp (HMC) en Danny Houtsma (HagaZiekenhuis) bespraken de “Highlights van SABCS 2025”, de meest relevante inzichten van het toonaangevende San Antonio Breast Cancer Symposium. Nieuwe behandelstrategieën en onderzoeksresultaten werden vertaald naar de dagelijkse praktijk in de regio.

Na de koffiepauze verschoof de focus naar het bredere zorgperspectief. Dr. L. Koobs (radioloog, Reinier de Graaf ziekenhuis) en Yvette Engelen (verpleegkundig specialist en expert Integrative Medicine) belichtten de meerwaarde van integrative medicine voor de borstkankerpatiënt. Hun bijdrage onderstreepte het belang van aandacht voor zowel medische als psychosociale aspecten van behandeling en herstel.

Levendig debat over behandelkeuzes

Tijdens het interactieve debat over de behandeling van de oudere patiënt met een kleine tumor werden de behandelkeuzes vanuit verschillende perspectieven besproken. Dr. M. van Dorth (radioloog, HMC) verdedigde cryoablatie, Floris Verbeek (Groene Hart Ziekenhuis) pleitte voor operatieve behandeling en Sophie Bosma (radiotherapeut, LUMC) belichtte de rol van radiotherapie. De discussie maakte duidelijk hoe belangrijk multidisciplinaire afwegingen zijn bij het maken van patiëntgerichte behandelkeuzes.

Samen vooruit

De avond werd afgesloten met een slotwoord waarin werd teruggeblikt op de waardevolle uitwisseling van kennis en inzichten. Het symposium bevestigde opnieuw dat samenwerking binnen de regio OncoWest essentieel is om hoogwaardige, toekomstbestendige borstkankerzorg te blijven bieden.

Met een sterke opkomst en actieve betrokkenheid van de deelnemers kan worden teruggekeken op een geslaagd symposium!

Tijdens het programma kwamen diverse actuele thema’s aan bod: van de specifieke zorgbehoeften van jongvolwassenen met kanker (AYA’s) en de opkomst van AI in de spreekkamer tot proactieve zorgplanning en de samenwerking met IPSO-centra. Ook gaf het HMC een heldere toelichting op de behandeling van het locally advanced rectumcarcinoom.

Als keynotespreker deelde Kim Verhaegh haar inspirerende visie op verpleegkundig leiderschap, een onderwerp dat een thema dat zichtbaar aansloot bij de deelnemers.

We kijken terug op een zeer geslaagde bijeenkomst en delen hieronder graag een aantal waardevolle inzichten die deze ochtend opleverde.

Hierbij een terugblik op de sprekers:

Marloes Krom, regiomanager van OncoWest vertelde meer over waar we op dit moment staan met OncoWest. Sinds het vorige casemanagersontbijt zijn er afspraken gemaakt tussen de zes ziekenhuizen over de herverdeling van de oncologische zorg voor maag-slokdarm chirurgie en de lokale behandeling van nierkanker. In 2026 gaan we verder met de verdeling in de regio.

Ga naar de presentatie van Marloes

Lisette Bauman, maatschappelijk werker in het LUMC vertelde samen met een patiënt die zelf AYA (Adolescent & Young Adults) is meer over de rol van AYA-zorg en de impact van kanker op het leven van jongvolwassenen met kanker. Ondanks dat er in het ErasmusMC en in het LUMC een AYA-kenniscentrum zit, blijkt in de praktijk dat deze groep patiënten nog niet allemaal de leeftijdsspecifieke zorg krijgen die zij nodig hebben. En dat terwijl de impact op het leven van jongvolwassenen, als het gaat om studeren, werken, vruchtbaarheid, relaties en toekomstplannen, erg groot is. De aanwezige AYA gaf als  waardevolle tip voor de casemanagers: “Blijf vooral luisteren naar de patiënt, hoe zit die tegenover je?” Hij benadrukte hoe belangrijk het is om gedurende de behandeling in gesprek te blijven over de impact van de ziekte op hun leven.

Goed om te weten:
Er is een apart MDO specifiek voor AYA-zorg. Wil je hieraan deelnemen? Meld dit dan aan het AYA-team in het LUMC en stuur een mail naar AYAzorg@lumc.nl

Petra Kok – Reumatoloog en Chief Medical Information Officer (RdGG) en Co-Director Delft Design Lab Health Journeys (TU Delft),  nam ons mee in de wereld van kunstmatige intelligentie (AI) in de zorg. Tegenwoordig is AI niet meer weg te denken. Hoewel het proces nog volop in ontwikkeling is en zeker nog niet perfect, biedt het nu al kansen. De kernboodschap was duidelijk: “Technologie biedt kansen om de menselijke interactie te versterken.”

In consulten waar AI als ondersteuning wordt ingezet (bijvoorbeeld voor administratieve lastenverlichting), ontstaat er opvallend genoeg juist méér ruimte voor de menselijke maat. Doordat de arts of verpleegkundige minder hoeft te typen, is er meer aandacht voor non-verbale communicatie: hoe zit iemand er écht bij? De tip van Petra is: “Weet je niet waar je moet beginnen? Een beter digitaal milieu begint bij jezelf.”

Ga naar de presentatie van Petra

Marleen Oomes – Verpleegkundig Specialist Palliatieve Zorg, Expertisecentrum Palliatieve Zorg (LUMC) en Lijdi Hoogenboom- van Os – Verpleegkundig Consulent Team Ondersteunende en Palliatieve Zorg (GHZ) vertelden ons meer over waar het om gaat bij pro-actieve zorgplanning: ga het gesprek aan met de patiënt over wensen en manier van leven. Maak moeilijke onderwerpen bespreekbaar en haal de olifant uit de kamer. Marleen: “Het is belangrijk om te realiseren dat het niet alleen om het levenseinde gaat, maar ook over kwaliteit van leven. Het kan voor patiënten vaak een grote opluchting zijn om hierover te spreken, mits het gesprek op de goede manier wordt gevoerd. Het moet altijd gaan over wat de patiënt wil en aansluiten bij de wensen en behoeften van de patiënt.”

Nienke Kronemeijer – Coördinator Scarabee (LUMC) vertelde over wat Instellingen voor PsychoSociale Oncologie (IPSO) voor patiënten kunnen betekenen en hoe de samenwerking tussen de ziekenhuizen en IPSO-centra kan worden verbeterd. Er zijn inmiddels 28 centra in Nederland die kankerpatiënten een laagdrempelig ‘huiskamergevoel’ bieden. De uitnodiging staat dan ook open voor alle zorgverleners: loop eens binnen bij een IPSO-centrum om te zien hoe het eruitziet en om te bespreken hoe we de samenwerking in de regio verder kunnen verbeteren. Soms is het ook mogelijk dat vrijwilligers naar de afdeling komen voor een gesprek. Deze gesprekken blijken voor patiënten heel waardevol, omdat ze gaan over waar de patiënt over wil spreken: zijn ziekte, de behandeling, maar soms ook dagelijkse beslommeringen of de toekomst. Dit kan ook voor zorgverleners prettig zijn, omdat er tijd en aandacht kan worden gegeven die zorgverleners niet altijd kunnen geven.

Scarabee is zo’n lokaal IPSO-centrum en zit in het LUMC. Kankerpatiënten en naasten uit heel het land kunnen er binnenlopen, het is dus niet alleen voor patiënten uit de regio.  Op de website van IPSO staan alle locaties in heel Nederland: https://ipso.nl/ipso-centrum/

Ga naar de presentatie van Nienke

Laura Han-Hanson, Verpleegkundige in opleiding tot specialist (VIOS) colorectale chirurgie (HMC) en Carlien Buis, Verpleegkundig Specialist interne oncologie (HMC) lichtten toe hoe de behandeling van locally advanced rectumcarcinoom wordt vormgegeven in het HMC. Het ziekenhuis heeft hiervoor dit jaar de status van STZ-expertisecentrum gekregen. Begin november is er een specifiek rectumcarcinoom MDO van start gegaan. Dit sluit aan bij het doel om voor deze patiëntengroep de best mogelijke zorg in de regio te garanderen.

Ga naar de presentatie van Laura en Carlien

Kim Verhaegh – Lector Verpleegkundig Leiderschap (Hogeschool Leiden en Alrijne Zorggroep) sloot de ochtend af met een inspirerend verhaal over verpleegkundig leiderschap. De boodschap van Kim voor casemanagers was helder: “Durf meer eigen regie te pakken. Verpleegkunde is een kunst, maar leiderschap is dat ook.”

Kim vertelde over dat groei in zelfleiderschap begint bij bewustzijn, reflectie en regulatie. Daarbij is het belangrijk om als leider en als mens met mildheid en zelfcompassie met jezelf om te gaan. Het is daarnaast de verantwoordelijkheid van de organisatie en als zorgverleners om een omgeving te creëren waarin mensen zich welkom en thuis voelen, zodat we bevlogen professionals kunnen behouden voor de oncologische zorg. Meer lezen? Kim bracht op 15 november 2023 haar lectorale rede ‘De Kunst van verpleegkundig leiderschap’ uit.

Lees hier het boek van Kim: De kunst van verpleegkundig leiderschap

Dit centrum richt zich op hoogcomplexe zorg voor patiënten met slokdarm- en maagkanker en bundelt kennis, ervaring en capaciteit om de kwaliteit van zorg verder te verbeteren.

De samenwerking volgt op jarenlange informele samenwerking tussen beide ziekenhuizen en is ingegeven door de recent vastgestelde volumenormen voor kankerzorg.

Door de concentratie van zorg in het LUMC zullen slokdarmkankeroperaties die nu in Reinier de Graaf plaatsvinden, voortaan in Leiden worden uitgevoerd. De voor- en natrajecten van de Reinier de Graaf patiënten blijven in Delft. Verder weg als het moet en dichtbij de patiënt als het kan!

Naast patiëntenzorg zetten LUMC en Reinier de Graaf gezamenlijk in op onderwijs en wetenschappelijk onderzoek op het gebied van Upper GI-chirurgie.

Het doel is om door hogere volumes en gedeelde expertise de kwaliteit van de geboden zorg verder te vergroten.

De plannen zijn afgestemd met zorgverzekeraars, ziekenhuizen, patiëntenorganisaties en medisch specialisten in de regio en zijn vastgelegd binnen het oncologienetwerk OncoWest.

“Door deze bundeling van kennis en ervaring kunnen we patiënten de best mogelijke zorg bieden op de juiste plek,” aldus de betrokken partijen.

Concentratie van complexe zorg heeft als doel de kwaliteit van de zorg te borgen en de toegang voor patiënten tot de zorg te garanderen door optimale inzet van schaars personeel en dure infrastructuur. Om de kwaliteit te verhogen en kennis en kunde te bundelen worden bepaalde behandelingen alleen nog uitgevoerd in ziekenhuizen die deze ingrepen vaak doen. Om dit doel te bereiken zijn er landelijke afspraken gemaakt over minimale aantallen ingrepen per ziekenhuis, de zogenoemde volumenormen. De verschuivingen van deze behandelingen vindt plaats per 1 januari 2026, tenzij hier andere afspraken over zijn gemaakt; dan gaat dit uiterlijk 1 januari 2027 in. De ingangsdatum per ziekenhuis staat in het overzicht herverdeling van deze regio.

Patiënten kunnen voor reguliere zorg die vaak voorkomt en ook voor hun voor- en nazorg, nog steeds terecht in hun eigen ziekenhuis. De ingreep zal echter plaatsvinden in het ziekenhuis waar de zorg is geconcentreerd.

In de regio West-Nederland gaat het om de volgende ziekenhuizen: LUMC, Alrijne, Groene Hart Ziekenhuis, Haaglanden Medisch Centrum, HagaZiekenhuis en het Reinier de Graaf ziekenhuis.

Ten aanzien van de vaatchirurgie vinden er geen verschuivingen plaats. De belangrijkste verschuivingen ten aanzien van de oncologie in regio West zijn:

Maag/slokdarm chirurgie:

• Chirurgische behandeling wordt geconcentreerd in het LUMC. Patiënten uit het Reinier de Graaf Ziekenhuis kunnen voortaan voor hun operatie terecht in het LUMC.

Lokale behandeling bij nierkanker:

• Patiënten met nierkanker kunnen per 1 januari 2027 voor behandeling terecht in het LUMC, Haaglanden Medisch Centrum en HagaZiekenhuis.
• Patiënten uit het Alrijne Ziekenhuis kunnen voortaan terecht in het Haaglanden Medisch Centrum voor de totale verwijdering van de nier (totale nefrectomie) en in het LUMC voor de gedeeltelijke verwijdering (partiële nefrectomie).
• Patiënten uit het Reinier de Graaf Ziekenhuis zullen voor de totale nefrectomie worden verwezen naar het HagaZiekenhuis. Voor de partiële nefrectomie kunnen patiënten vanaf 1 januari 2027 terecht in het LUMC en het Haaglanden Medisch Centrum.

Afspraken over spreiding

Er zijn ook afspraken gemaakt over het spreiden van zorg. Zo worden vanaf januari 2026 alle prostaatkankerpatiënten in de regio voor hun operatie verwezen naar het Reinier Haga Prostaatkankercentrum in Delft. Daarnaast verwijst Haaglanden Medisch Centrum patiënten voor een percutane niersteenverwijdering naar Alrijne.

Complexer en gespecialiseerder

De afdeling Radiotherapie zorgt voor de behandeling en begeleiding van patiënten met kanker. Deze vorm van zorg wordt steeds complexer en gespecialiseerder. Het is daarom belangrijk dat er wordt samengewerkt om de benodigde expertise in de regio te houden. Hierdoor kunnen de ziekenhuizen de ontwikkelingen bijbenen en kwalitatief goede zorg in de regio blijven leveren. De stap die nu wordt gezet om te komen tot één afdeling per januari 2026, maakt dit mogelijk.

Zorg dicht bij huis

Door de samenwerking wordt alle radiotherapeutische zorg voor patiënten in de regio Den Haag, Delft en Leiden en de nieuwste ontwikkelingen beschikbaar gehouden. Hierdoor wordt het mogelijk alle locaties open te houden met een nog betere kwaliteit van zorg.

Er liggen samenwerkingskansen op het gebied van innovatieve behandelingen, wetenschappelijk onderzoek, het aantrekken van goed en gekwalificeerd personeel, ICT- en kwaliteitsbeleid, en investeringen. Daarnaast komt het ten goede aan de betaalbaarheid van radiotherapeutische zorg in de regio.

Wat kan ik met een buismaag verwachten? Wat betekent dit voor mijn dagelijks leven? Hoe gaat dat straks met eten en drinken?

Het medische team van het LUMC uit Leiden en Reinier de Graaf Gasthuis uit Delft werken nauw samen binnen OncoWest, het oncologienetwerk van de regio. Ze zijn zeer betrokken bij de levens veranderende situatie van hun patiënten die geopereerd zijn aan slokdarmkanker en die moeten leven met een buismaag. Ze werken samen met buddy’s die getraind zijn door Patiëntenvereniging SPKS. Buddy’s zijn mensen die hetzelfde traject hebben doorlopen.

Jaarlijks vindt een evaluatie plaats en afgelopen april was de eerste ontmoeting. Aan de koffie werden ervaringen van zowel buddy’s als patiënten die een buddy hebben gehad uitgewisseld en geëvalueerd.

Door verschillende patiënten werd het positieve effect van buddycontact bevestigd. Persoonlijke ervaringen werden uitgewisseld, over herstel na een slokdarmoperatie, hoe het is om weer het werk te hervatten en hoe het is om de partner te zijn van en ook het hele traject mee te maken. Daarnaast werden de buddy’s geïnformeerd over de landelijke ontwikkelingen met betrekking tot slokdarmkanker.

“Op de koffie gegaan om kennis te maken met mijn buddy. Tot mijn verbazing kon hij een kop koffie drinken met niet 1 maar 2 stroopwafels. Dit gaf mij moed voor de toekomst.”

Buddy’s van Patiëntenorganisatie SPKS

De buddy’s van Patiëntenorganisatie SPKS Leven met maag- of slokdarmkanker zijn er speciaal op getraind om lotgenoten te ondersteunen. Zij hebben de behandeling van slokdarmkanker al enkele jaren achter de rug weten hoe het is om te leven met een buismaag. De buddy richt zich op vragen van lotgenoot en partner of naasten en kan zijn of haar persoonlijke ervaringen delen. De buddy geeft geen medische- of voedingsadviezen, maar kan uit eigen ervaringen ondersteuning bieden. Ze zijn goed op de hoogte van de laatste ontwikkelingen over slokdarmkankerbehandelingen en worden regelmatig geïnformeerd door het medisch team van het LUMC en Reinier de Graaf.

“Ik krijg het eerlijke verhaal over het zware hersteltraject, maar met uiteindelijk een leven met kwaliteit.”

Kijk voor meer informatie, ondersteuning of contact met lotgenoten op www.spks.nl

Remco Huiszoon (patientenvereniging SPKS)

Rien Meijer (patient LUMC en buddy)

Erlinde de Graaf (verpleegkundig specialist Reinier de Graaf Gasthuis)

Susan Quix (verpleegkundig specialist LUMC)

Bert Verboom (patient LUMC en gebruik gemaakt van een buddy) en echtgenote

Martin Meendering (patient LUMC en gebruik gemaakt van een buddy)

Nico Schoneveld (patient en buddy LUMC)